Dzięki wykorzystaniu zaawansowanych metod obliczeniowych oraz danych meteorologicznych z lat 2015-2022, naukowcy zidentyfikowali kluczowe czynniki wpływające na śmiertelność drzew - od deficytu wody po ekstremalne temperatury. Przedmiotem analizy było osiem najważniejszych gatunków lasotwórczych w Polsce: sosna zwyczajna, świerk pospolity, modrzew europejski, dąb szypułkowy, buk zwyczajny, jodła pospolita, olsza czarna oraz brzoza brodawkowata.

W oparciu o modele statystyczne wykorzystujące m.in. klimatyczny bilans wodny i cechy drzewostanów, naukowcom udało się obliczyć prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka zamierania drzewostanów w warunkach suszy, jako jednego z głównych czynników stresu w ostatnich latach.

Efektem badań naukowców są nie tylko modele ryzyka, ale też szczegółowe mapy zagrożenia dla całego obszaru Polski oraz aplikacja, która umożliwia bieżące aktualizowanie danych. To przełomowe przedsięwzięcie rzuca nowe światło na przyszłość lasów w kontekście zmian klimatycznych. Stanowi bowiem wskazówkę, które drzewostany mogą zamierać w przyszłości, jeżeli pojawi się susza, a które będą na nią względnie odporne.

Analizę przewidywanych zdarzeń przeprowadzono dla dwóch scenariuszy klimatycznych: scenariusza ekstremalnego - SSP5-8.5, zakładającego bardzo wysoką emisję, szybki rozwój gospodarczy bez ograniczeń klimatycznych i intensywne zużycie paliw kopalnych oraz scenariusza łagodniejszego - SSP1-2.6, zakładającego zrównoważony rozwój, niską emisję gazów cieplarnianych i działania proklimatyczne.

Wyniki badań wykazały, że szczególnie wysoki wzrost ryzyka zamierania można zaobserwować dla drzewostanów sosnowych, brzozowych i dębowych. Z kolei najmniejsze zmiany ryzyka zamierania w latach 2030-2050 prognozowane są względem jodły oraz buka. Co istotne, wyniki potwierdzają, że starzejące się drzewostany charakteryzują się ograniczoną zdolnością adaptacji do nowych warunków środowiskowych. Wraz z wiekiem rośnie ryzyko ich rozpadu i podatność na suszę, w szczególności gdy rosną na wilgotnych i żyznych siedliskach.

W obliczu zmieniającego się klimatu wiedza staje się najcenniejszym narzędziem, które pozwala z wyprzedzeniem podejmować odpowiednie kroki, żeby zapewnić trwałość i ochronę lasów. Leśnicy od lat dostrzegają problem postępujących zmian klimatycznych i są świadomi zagrożeń, które ze sobą niosą. Sukcesywnie przebudowują lasy w Polsce, zastępując jedne gatunki drzew innymi - bardziej odpornymi i lepiej dostosowanymi do siedlisk. Stosują odpowiednie zabiegi pielęgnacyjne i wykorzystują naturalne odnowienie lasu, żeby zapewnić lasom przetrwanie, nawet w obliczu postępującej suszy. Takie działania mają za zadanie wyprzedzić proces zamierania lasów, który zaobserwowano już m.in. w przypadku świerków w Niemczech i Czechach.

Dane źródłowe - projekt:
„Modele ryzyka zamierania drzewostanów głównych gatunków lasotwórczych Polski”, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie oraz Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, 2022-2024.